1- İlk kısımda okuyucuda “Şimdi ne olacak? Sırada ne var?” dedirtecek kadar heyecan yaratmalısınız. Bu merakı uyandırmak için girişte karakter, ortam ve bir çatışma noktası bulunmalıdır.

Jane Austen,  Gurur ve Önyargı’da (1893) hikâyeye girişini dünya üstündeki varlık sahibi her adamın bir eşe sahip olmak isteyeceği cümlesi üzerine kurar. Burada okuyucuya verilen çatışma noktası aslında işlerin bu kadar basit olamayacağı hissini yaratmaktır. İlk birkaç sayfada Bennet ailesi tanıtılır, her bir karakterle ilgili bilgi verilir, ailenin yaşadığı ortam ve şartlar tanımlanır.  

2- Okuyucunun ilgisini yakaladıktan sonra karakterlerle okuyucu arasında duygusal bir bağ kurmalısınız. Giriş kısmında verilen karakterler derinleşmeli, hikâyenin altyapısı oluşturulmalıdır. Bu kısım kitabınızın yaklaşık dörtte birlik kısmına tekabül etmelidir.

Aynı örnekten devam edersek, Gurur ve Önyargı’nın ilk dörtte birlik kısımda Bennet Ailesi’nin tüm kızları detaylı olarak tanıtılmış, her bir kızkardeşin hangi özellikleri ile hikâyeye dahil olacağı anlatılmış, Bingley, Darcy, Wickham gibi ana karakterler de hikâyeye girmiştir. İlk kısım bitmeden Bingley Jane’e aşık olmuş,  Lizzy, Darcy’yi sevmeyeceğine karar vermiş ve hikâyedeki çatışma noktasının ilk sinyalleri ortaya çıkmıştır.

3- İlk dörtte birlik kısım bittiğinde metnin odağı olan en önemli ve dikkat çekici olay gerçekleşmelidir. Bu olay hikâyenin tüm gidişatını değiştirerek karakterleri etkilemeli ve ilk kısımın bitişini işaret etmelidir.

Gurur ve Önyargı’da bu noktada,  Bingley Ailesi ve Bay Darcy romanda anlatılan ortamı ve kişileri beklenmedik şekilde terketmiş ve kimseye bir açıklama yapmadan uzaklara gitmişlerdir.

4- Ana karakteri etkileyen bir anahtar olay gerçekleşmelidir. Hikâye artık resmen başlamıştır ve karakterin hayatı bu ana olayla değişmiştir.

Gurur ve Önyargı’da Lizzy’nin Bay Darcy ile tekrar karşılaşması ve Darcy’nin onu dansa davet etmeyi reddetmesi hikâyedeki ana olaydır.

5- İkinci Sahne’nin ilk yarısında tüm karakterlerin ilk odak olaya verdikleri tepkiyi detaylı şekilde anlatmalısınız. Her  verilen tepki, başka bir tepkiye yol açmalıdır.

Gurur ve Önyargı’da, Bingley Ailesi ve Bay Darcy ortamı ve kişileri terkettikten sonra karakterlerin tepkilerini görüyoruz. Jane, Londra’ya teyzelerinin yanına ziyarete gitmiş ve Bingley’in onu neden bıraktığını anlamaya çalışmıştır. Lizzy bir arkadaşına gitmiş ve orada Bay Darcy ile karşılaşmış ve onun ilgisine tepki vermiştir.

6- İkinci sahnenin tam ortasında, ikinci büyük dikkat çekici olay gerçekleşmelidir. Bu olay, hikâyenin yönünü değiştiren, şimdiye kadar altyapısı oluşturulmuş ancak gene de beklenmeyen ve karakterlerin bakışını, davranışını değiştiren bir olay olmalıdır. Buraya kadar karakterlerin zayıflıkları, çatışma ile ilgili ikilemlerini çoktan ortaya koymuş olmalısınız, hikâyenin bundan sonraki yarısında bu düğümler çözülmelidir.

Gurur ve Önyargı’da, Bay Darcy beklenmedik şekilde Lizzy’ye evlenme teklif eder, Lizzy teklifi reddeder ve çok ters bir tepki verir.  Artık her şey açığa çıkmıştır ve bundan sonra iki karakter de kendisiyle ve diğeriyle yüzleşecektir.

7- İkinci sahnenin ikinci yarısında artık hikâyenin harareti artmaktadır, karakterler tepki vermekten ziyade harekete geçeceklerdir.

Gurur ve Önyargı’da,  Lizzy artık içsel bir sorgulamaya girişmiş, Bay Darcy’yi yanlış değerlendirdiğini ve ona aşık olmaya başladığını farketmiştir.

8- Üçüncü Sahne hepimizin beklediği andır. Hikâye artık bizi bu noktaya getirmiştir, hazineyi bulmuşuzdur şimdi kazma zamanıdır. Kitabın son dörtte birlik kısmına gelinmiştir. Bu kısım da büyük dikkat çekici bir olayla başlamalıdır.

Gurur ve Önyargı’da, küçük kızkardeşin aşkının peşinden evden kaçışıyla Bennet Ailesi için herşey  geri dönülemez şekilde değişmiştir. Lizzy ve ailesinin içine düştüğü kötü durum yani o devirlerde Bay Darcy gibi varlıklı ve soylu bir adamın Lizzy’ye geri dönmesi olasılığını düşürmesi nedeniyle hikâyenin çatışma noktasını iyice ortaya çıkarmaktadır.

9- Hikâyenin tepe noktasında artık okuyucu heyecandan diken üstünde oturuyor olmalıdır. Bütün silahlarınızı burada kullanmalısınız.

Gurur ve Önyargı’da bu kısımda Bay Darcy Bennet Ailesine maddi manevi sorunları ile ilgili konularda yardım etmiş, Jane ve Bingley’in bir araya gelmesine yardımcı olmuş ve nihayet  Lizzy ile baş başa konuşarak tüm yanlış anlaşılmaları açığa kavuşturmuştur. Lizzy de kendisini anlatmış ve sorunlarını karşılıklı aşmışlardır, mutlu sona ulaşılmıştır.

10- Tepe noktada artık pek çok mesele hallolmuş olsa da en son olarak çözülüş kısmında okuyucunun ve yazarın karakterlere veda etmesi gerekebilir.

Gurur ve Önyargı’da,  Austen, karakterlerin aileye nişanlarını duyurmasını  ve her iki çiftin geleceğiyle ilgili düşüncelerini de yazarak bu kısmı tamamlamıştır.

• Bu yazı K.M.Weiland’ın The Secrets of Story Structure adlı kitabından çevirilerek, kısaltılarak uyarlanmıştır.
• Jane Austen, Pride and Prejudice, Everyman’s Library

10 Adımda Hikâyenin Yapısını Oluşturmak yazılan bu yazı çalıntıdır. Şeniz Baş asıl sahibidir.

1-Okuyun: “İyi bir yazar aynı zamanda iyi bir okurdur,” düsturumuzu burada da devam ettiriyoruz. Yazacağı alandaki külliyatlara hakim olmak, başarılı dilleri, üslupları, hikâyeleri görmek nasıl bir yolda ilerleyeceğinize dair bir bakış kazandırır. Aynı zamanda çocukların ruhlarına, akıllarına nelerin değdiğini de görebilirsiniz. İyi kitaplara ulaşmak artık çok kolay, internet bu bilgilerle kaynıyor. Bizim tavsiyelerimizi de bir başka blog yazımızda bulabilirsiniz.

“Alice kısa zamanda o kadar çok sıra dışı olay yaşamıştı ki pek az şey ona gerçekten olanaksız gibi görünüyordu.” Alice Harikalar Diyarında- Lewis Carroll

2-Çocuklarla Vakit Geçirin, Dinleyin: Çocuk kitaplarının bir kısmının çocuklar tarafından okunmama nedeni nedir biliyor musunuz? Onların dünyasına dair olmaması. Gündemleri, hayalleri, sevdikleri şeyler, bunları nasıl ifade ettiklerini bilmezseniz çocukların severek okuyacağı bir hikâye oluşturmanız çok zor. Evet binlerce örneği var, rafları dolduruyorlar. Ama bir dönem durup sonra ortadan kayboluyorlar.

“Masalın nerde bittiğini, hayatın nerde başladığını fark edemiyorum. Bazen suratıma garip bakıyorlar, o zaman uyanır gibi oluyorum.” Şeker Portakalı-José Mauro De Vasconcelos

3-Sebep Verin: Çocuklar yetişkinlerden çok daha güçlü duygulara sahiptir. Yığınla hayalleri,  öğrenmek istedikleri, denemek istedikleri, merak edip kapı aralığından bakmak istedikleri vardır. Tüm bunları sadece akıllarıyla anlamak değil kalpleriyle de hissetmek isterler. Yüce bir amacın peşinde koşma ihtiyacı içindedirler. Bir antikahraman hikâyesi anlatırken bile bir anlam yaratılmalıdır. İlla ki dünyayı kurtarmak gerekmez, bir ağacı kesilmekten kurtarmak, bir kuşu yuvasına kavuşturmak, farklı arkadaşlardan birisine yardım edebilmek de bu amaca dahildir.

“Kalbiniz sıcak ve doğru düzgün atsın yeter. O zaman üşümezsiniz.” Pippi Uzun Çorap-Astrid Lingren

4-Gerçekçi Karakterler Yaratın: Bundan hayal ürünü karakterler, fantastik öğeler kullanmayın anlamı çıkmasın lütfen. Yaratıcılığınızın kanatlarını açabildiğiniz kadar açın. Renkli, heyecanlı, duyarlı karakterileriniz olsun. İşaret ettiğimiz nokta şu; mükemmel karakterler yaratmayın, çocuklara kanaat önderliği yapan yetişkinlere yaranmaya çalışmayın, çocuklara idealize edilmiş bir dünya sunmayın. Önerimiz; hiç hata yapmayan, tüm duygulardan ve sorunlardan azade, sonunda hep hatasını anlayan ve düzelten, doğruyu yapmaktan başka derdi olmayan, çamura bulanmayan, sokakta kalmak için o son beş dakikalari uzatmayan karakterler yazmamaya çalışın.

“‘Gerçeklik nereden baktığına bağlıdır.’ dedi profesör gözlüklerini çıkartarak.” Aslan, Cadı ve Dolap-C. S. Lewis

5-Üslubunuz ve Diliniz Çocuklar İçin Olsun: Çocuklar için bir dil oluşturmak bu alanın en zorlu işlerinden biri. Çocuklara yazarken bir neşe, bir keyif dilde elbette olmalı. Bu komik olmalı değil, çocuğun yaşama sevgisi ve sevincine eşlik etmeli anlamını taşımaktadır. Hele ki çocuksu, bebeksi bir konuşma asla olmamalı. -Diyalog içinde bunun bir anlamı yoksa elbette.- Yetişkinlere yazar gibi de olmamalı. Peki nasıl olacak diyorsanız, ikinci maddeye dönün deriz. Bununla beraber yazmak istediğiniz yaş grubuna uygun olacak kelimeleri, cümleleri ve cümle yapılarını da keşfedin. 8 yaşındaki bir çocuğun “içselleştirme” kelimesini anlamasını bekleyemezsiniz. Ayrıca kaç kelime yazacağınız dahi önemlidir. Konuyla ilgili  internette bolca bilgi bulabilirsiniz. Şunu da hatırınızda tutmanız işinizi kolaylaştırabilir; çocuklar baskılanmadıkları sürece akıllarına geleni dilleriyle ifade ederler. Süzgeçlerden geçirmezler. Çocuk karakterlerinize doğruyu söyleme misyonu yüklemeyin.

“Sözgelimi öğleden sonra saat dörtte gelecek olsan ben saat üçte mutlu olmaya başlarım.” Küçük Prens-Antoine De Saint-Exupéry

6-Güvenin: Çocuk kitaplarında düşülen hatalardan birisi de çocukların bazı kavramları anlamayacağını düşünerek, uzun açıklamalara girişmektir. Bu sıkıcı bir hikâye yazmanıza neden olacağı gibi, çocuğun aklına güvenmediğiniz anlamına da gelir -ki hiç kimse bundan hoşlanmaz-. Tasvir etmeniz, hissettirmeniz, işaret etmeniz, hatta ona keşfettirmeniz yeterlidir. Hangimiz kendi bulduğumuz şeyleri daha değerli bulmayız ki! 5 yaşındaki okurunuza güvenin, sizi anlayacaktır.

“Benim kendi beynim var, düşünebilirim; gözlerim de var görebilirim…” Küçük Kara Balık-Samed Bahrengi

7-Hayal Edin: Aslında bu kitaplarınızın görselliğiyle ilgili. Ama en uygun başlık bu geldi. Çizimler çocuklar için çok önemlidir. Hayallerine katkı sağlaması, eğlenmesi, hikâyenin içine girmesi, gözünde canlandırabilmesi, karakterle yol arkadaşlığı edebilmesi için çizimlere ihtiyaçları vardır. Hele ki okumayı bilmeyen, henüz kitaplarını ebeveynlerinin okuduğu yaş grubu için en önemli şey görsellerin hikâyeyi anlatması ve çocuğu içine çekmesidir. Elbette işin bu tarafını birbirinden yetenekli ve değerli çizerlere teslim edeceksiniz ama hikâyenizi yazarken bir taraftan çizimlerini hayal ediyor olmanız hem sizin işinizi hem çizerin işini kolaylaştıracaktır.

“Bizim resimlerimiz de yoktu, biliyor musunuz? Bu yüzden çok ağlamışımdır!” Pollyanna-Eleanor H. Porter

8-Hatırlayın: Çocuk olduğunuz zamanları hatırlayın. Çocuk bir insan türü değil. Yaşlılık gibi, gençlik gibi insanın bir yaşam evresi. Bazen çocuklar hakkında konuşulurken başka bir türden bahsediliyormuş gibi gelir. Oysa her insan hayatında bir kere -kaçınılmaz olarak- çocuk olur. O zaman aslında en kolay anlaşılması ve ifade edilmesi gereken evre değil midir çocukluk? Ama nedense öyle olmaz. İşte bunu başarabilenler çocuklar için zamanları aşarak hala okunan kitaplar yazabildiler. Astrid Lindgren, Roald Dahl, Sevim Ak gibi… Bu kitaplar kaç kuşak büyüttüler bir düşünün.

“Bir tanesi dışında bütün çocuklar büyürler. Üstelik büyüyeceklerini çok küçük yaşta öğrenirler.” Peter Pan- J.M Barrie

9-Yeni Bir Şey Yaratın: Hayata farklı bir pencereden bakabilmeniz, belki yeni bir dil yaratmanız, var olmayan ülkeleri[1] bulmanız, konuşan tavşanlarla sohbet etmeniz[2], duvarın ardındaki tren istasyonlarını[3] görmeniz,  dünyanın merkezine yolculuk[4] edecek cesaretiniz olması gerekir. Her gün bir kavram üzerine farklı bir açıdan bakmanız, değişik bir düşünceyle yaklaşmanız çocuklar için kitap yazma serüveninizde size yardımcı olacaktır. Kendini anlatmaya korkan çocuğun duygularını, bir hayal arkadaşın dostluğunu, arka kapınızın sizin dışında kimsenin görmediği bir bahçeye açıldığını yazın mesela… Kendi hikâyelerinizi bu örnekleri aşacak şekilde oluşturacağınıza eminiz.

“Bu kitabı yazmanın bu kadar zor olduğunu bilseydim hayatta başlamazdım, bir daha da böyle bir işe girişirsem ne olayım.” Huckleberry Finn’in Maceraları-Mark Twain

10-Çocukların Birey Olduğunu Bilin: Bu madde yazının en başına ve sonuna konulması gerekirdi aslında ama burada durmasıyla yetiniyoruz. Şimdilik! Çocuk öteki değildir, yol göstermeniz gereken birisi de değildir, korumanız kollamanıza da edebiyatta ihtiyacı yoktur. Her insan gibi kendine ait bir dünyası, kendi kelimeleri, kendi istekleri olan birisidir. Onu yok sayarak, parmak sallayarak yazacağınız her bir kelime boşluğa gidecektir. Dünyaya üstten değil, yanından bakın. Saygı gösterin.

“Hele yetişkin bir insanı asla istemiyorum. Yetişkin insan benim sözümü dinlemez, hiçbir şey öğrenmez. Hep kendi bildiğini yapar, benim dediklerimi değil. Bu nedenle bir çocuğum olmalı. İyi huylu bir çocuk istiyorum. Ben hayattayken bildiğim en gizli şeker yapımı sırlarımı ona anlatabileyim.” Charlie’nin Çikolata Fabrikası- Roald Dahl

[1] Peter Pan- James Matthew Barrie.

[2] Alice Harikalar Diyarında- Lewis Carroll

[3] Harry Potter- J.K. Rowling

[4] Dünyanın Merkezine Yolculuk-Jules Verne

Çocuk Kitabı Yazmak İsteyenler İçin 10 İpucu yazılan bu yazı çalıntıdır. Şeniz Baş asıl sahibidir.