Çocuklar İçin Yazmak/Fatih Erdoğan-binbirkitap

Türkiye’de sadece çocuk yayıncılığı yapmak üzere kurulmuş olan ilk yayınevi Mavi Bulut’un kurucusu ve çocuk kitapları yazarı Fatih Erdoğan’ın yazdığı bu kitap kütüphanenizin en değerli eseri olacak. Erdoğan’ın 1980’lerde başlayan yayıncılık yolculuğunun meyvesi olan Çocuklar İçin Yazmak’ta, kurgudan karakterlere, yazım kurallarında çocuk kitapları editörlüğüne kadar alana dair tüm konulara değinilmiş. Pratik yapmak için de çok elverişli bir izleği var. Çocuk kitapları yazmak konusunda kararlıysanız, başucunuza koyup oradan indirmeyin deriz.

Çocuk ve Edebiyat/Prof. Dr. Sedat Sever-Tudem

Çocuk edebiyatının akademik alandaki en önemli isimlerinden Sedat Sever’in hazırladığı kitap bu alana adım atacaklar için detaylı bir kılavuz. Çocuk edebiyatı ne demek, işlevleri nedir, okuma kültürü edinmede çocuk kitaplarının önemi, çocuğun dil, bilişsel,kişilik, toplumsal gelişimine etkileri nelerdir, çocuk edebiyatında karakteri konu seçimleri neye göre yapılmalıdır gibi soruların peşinden gidip, geniş çerçevede cevaplarını sunuyor. Kitabın arkadasındaki geniş kaynakça aynı zamanda farklı okumalara yol açacak nitelikte.

Çocuk Yayınları ve Dışa Açılım/Kübra Güran Yiğitbaşı-Çizgi Yayınları

Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Gazatecilik Bölümü Yayıncılık Yönetimi A.B.D öğretim üyesi olarak çalışan Kübra Güran Yiğitbaşı çocuk yayınlarına farklı bir açıdan daha bakmış. Çocuk yayıncılığındaki ana aktörler kimlerdir, dışa açılımı sağlayan unsurlar ve projeler, Teda desteği gibi kitaplarını yayınlatmış ama daha fazla okura ulaşmak isteyenler için bir kılavuz oluşturmuş. Bunu yaparken elbette çocukçocuk edebiyatı ve yayıncılığı ne demek, çocuk yayınlarındaki temel kavramlar vb. konuları da aktarmış. Çocuk kitapları yazarlığını meslek edinmek isteyenler için özellikle öneriyoruz.

Çocuk Edebiyatına Eleştirel Bir Bakış/Mustafa Ruhi Şirin- Uçan At Yayınları

Çocuk kitapları yazmak isteyen herkesin yolu kesinlikle Mustafa Ruhi Şirin’in kitaplarından geçmek zorunda. Çocuk edebiyatı ve yayıncılığı alanında birbirinden değerli bir çok kitabı bulunan Şirin aynı zamanda çocuklar için kitapları da bulunuyor. Kendisi aynı zamanda bu alanda öğretim görevlisi olarak da çalışmıştır. Tüm çocuk yayıncılarının hocasıdır. Bu kitabında ise çocuk edebiyatı nedir ne değildir sorusunun peşinden gidiyor. Çalışma bir eleştiri getirmekten çok bir yol gösterme amacı taşıyor. Türkiye’de çocuk edebiyatının kültürel ortamının değerlendirilmesi, okuma kültürüyle ilişkisi, yazar anlayışları ve dönem özellikleri anlatılıyor. Çocuk edebiyatı alanına girmek isteyenler için aynı zamanda tarihsel bir kazı özelliği taşıyor. Bulabilirseniz yazarın Çocuk Edebiyatı Vakfı’ndan çıkmış “99 Soruda Çocuk Edebiyatı” eseri de öz bilgiler edinmenize yardımcı olacaktır.

Çocuk Edebiyatı/Alemdar Yalçın, Gıyasettin Aytaş-Akçağ Yayınları

Yine akademik bir eser sunuyoruz sizlere. Çocuk psikolojisinden çocuk gelişimine, edebiyattan çocuk edebiyatına kadar çok geniş bir alanda hazırlanmış kitap sadece çocuk kitapları yazmak isteyenlere değil, öğretmenlere, araştırmacılara, yayıncılara, eğitim üzerine çalışan herkese de bir rehber niteliğinde. Yazarların aynı zamanda edebiyat alanında öğretim görevlisi olduklarını da ekleyelim.

Çocuk Kitabı Yazmak İsteyenler İçin 5 Kılavuz Kitap yazılan bu yazı çalıntıdır. Şeniz Baş asıl sahibidir.

Ergenlik hayatın en sıkıntılı dönemi olabilir. Yetişkin olarak kabul görmüyorsun, çocuk olmak istesen de olamıyorsun zaten pek de istemiyorsun. Bedeninse bir garip, bir değişik; sen gibi değilsin artık. Çocuk güzelliğin gitmiş, yetişkinin yerleşmiş hatları da yok. Şiş burun, yuvarlak bir yüz, orandan buranda çıkıntılar. Herkes güzel olmak derdinde üstelik; sivilceler, diyetler. Dilini de oturtamıyorsun akranların ve yetişkinler biraz duygusallaşsan, “Bebek misin sen?” diyor, biraz onlarla eş yerden konuşsan, “Daha o kadar büyümedin,” diyor. Arkadaşlarınla ilişkilerin de dengesini kaybediyor. En yakın kız arkadaşınla rakip oluveriyorsun, daha dün sokakta oynadığın erkek arkadaşınla parmak uçların birbirine değse kıpkırmızı bir yüzle kalıveriyorsun. Karşı cins her zamankinden daha gıcık ama daha da ilginç. Kendi cinsin ise her bir başka âlemde. Hem hepsiyle yan yana olmak istiyorsun hem de hepsinden kurtulmak. Ailen sana koşulsuz destek olsun istiyorsun ama onları hiçbir şeyden anlamaz da buluyorsun. Bir nevi bipolar ruh durumu.

Bu özetlediğim ergenlik halini Japon yazar Osamu Dazai, Öğrenci Kız isimli uzun öyküsünde pek güzel anlatmış. Kitap altı üstü elli dört sayfa ama her ergenlik halini, düşüncesi, duygusu ve davranışıyla göstermeyi başarmış.  Ergenlik dönemini yaşayan bir öğrenci kızın içsel monologu olarak başlayan kitap yer yer başkalarına diyaloglar aracılığıyla yer verse de bize dünyayı o kızın gözünden gösteriyor. Hikâye öğrenci kızın gözünden geniş bir dünyayı anlatırken ilerledikçe çember içeriye doğru daralıyor. Toplum, mahallesi, annesinin arkadaşları, kendi arkadaşları, ablası ve annesiyle olan ilişkilerini bu çemberler içinde görüyoruz. Bir taraftan da her bir çemberle beraber hikâyeye ve kahramanların hayatına olan bakışımız, perspektifimizde değişiyor. Birkaç sayfa önce kızdığımız birisiyle duygudaşlık kurduğumuz bir noktaya da gelebiliyoruz. Görmezden gelinen, bilerek sis arkasında bırakılan, bizi rahatsız eden durumların aslının ne olduğunu da sayfalar ilerledikçe görüyoruz. Bir ergenin kendine acı çektirmeyi seven, kurban olmayı tercih eden melankolik bakış açısını da bu vesileyle tekrar deneyimliyoruz. Ablasından nefret ederken hayatta en büyük dayanağının ablası olduğunu da yine bu duygudurumu ve bakış açıları sayesinde anlıyoruz. Annesini suçlar tondaki konuşmasından onunla aynı kaderi paylaştıkları sonucuna geçiverişi de ruh haline göre baktığı açının değişmesinin işaretlerinden biri. Zaten kısacık olan bir öyküyü daha fazla anlatmak da artık haksızlık olacağından yazarı hakkında biraz bilgi vereyim.

Hayata Shūji Tsushima olarak gelip adını Osamu Dazai olarak değiştiren yazar, 1909 yılında Japonya’nın Kanagi kasabasında büyük ve varlıklı bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelir. Ama ne kardeşler ne de bu varsıllık onu bu hayata tutundurabilir. Daha on dokuz yaşındayken intihar etmeyi dener. Üniversiteyi bitiremez, bir işte tutunamaz. Yine üniversite yıllarında daha sonrasında “Utanç verici” diye tanımlayacağı bir evlilik de yapar. Aynı dönemde Black Rain isimli romanıyla tanınan Japon yazar Masuji Ibuse’yle tanışarak öyküler yazmaya başlar. 1933 yılında itibaren edebiyat dergilerinde bu öyküleri görülmeye başlar. Bu dönem yazdıklarını “Bannen” yani “İhtiyarlık” isimli bir kitapta derler. 1939 yılında Öğrenci Kız’ı yayınlatır. Aynı yıl bir evlilik daha yaparark hayatında yeni bir sayfa açar. İkinci Dünya Savaşı boyunca öyküleri yayınlanır. Bu dönemde yazdıkları da sonra yayınlattığı kitaplarda anılarından çok iz taşır, neredeyse otobiyografik metinler üretir.

Üretken bir yazar olan Osamu Dazai, kitaplarında Japon aristokrasini, yabancılaşmayı, savaş sonrası Japonya toplumunu eleştirel bir dille anlatır. Kitaplarında melankolik bir dil, büyük olaylara girişmeyen kahramanlar, toplumun uyum sağlatmaya yönelik gizli yaptırımları yer alır. Dazai ne kaybolana ağıt yakar ne de var olana uyum sağlar yapıtlarıyla, bu da bir bakıma sanatını kendi yaşamının bir replikası haline getirir. Osamu Dazai alkol, uyuşturucu bağımlılıkları ve depresyon içinde geçen hayatı boyunca defalarca intihara kalkışır. 1949 yılında “Goodbye” isimli yarım kalmış romanına çalışırken giriştiği son denemesiyle hayata veda eder. Geriye Japon edebiyatının önemli metinleri arasında girecek onlarca kitap kalır.

Osamu Dazai’nin “Öğrenci Kız” öncesinde Türkçe’de “Mor Bir Serserinin Gezi Notları”,  “İnsanlığımı Yitirirken”, “Batan Güneş” ve “Buruk Ayrılık” isimli eserleri de basıldı.

*Öğrenci Kız, Osamu Dasai. Çev. Barış Bayıksel. İstanbul, Can Yayınları,2020.

Bir İnceleme: Öğrenci Kız/Osamu Dazai yazılan bu yazı çalıntıdır. Şeniz Baş asıl sahibidir.

1.Watership Tepesi: Richard Adams

1972 yılında İngiliz yazar Richard Adams tarafından yazılan eser yurtdışında bir çok övgüye mazhar olmuştur.  The New York Times “Olağanüstü… Büyülü bir şekilde yazılmış ve unutulmayacak bir eser,” olarak değerlendirmiştir. Kitabın kahramanları tavşanlar. Konusunu size anlatıp heyecanını kaçırmak istemiyoruz. Ancak kitap hem tavşanları tanımak hem de tavşanlar üzerinden insanlık tarihini anlamak için birebir. Bu kitabın birçok dizi ve kitaba da ilham olduğunu söylersek daha çok dikkatinizi çekebilir. Ek olarak  Stephen King’in en sevdiği eserlerin arasında Watership Tepesi yer alıyor. Yazarının çocuk kitapları yazması da sizi yanıltmasın, keyifle okuyacağınızdan emin olabilirsiniz. Richard Adams’a Carnegie Madalyası kazandıran başyapıt, ülkemizde Arka Bahçe Yayıncılık tarafından  yayınlandı.

2.Kasvetli Ev: Charles Dickens

Çağdaş Noel mitinin yaratıcısı Charles Dickens deyince akla Büyük Umutlar, Oliver Twist, David Copperfield geldiğini biliyoruz. Ancak yazarın en karmaşık, karanlık ama en güçlü toplumsal eleştiri getiren kitabı olarak nitelendirilen Kasvetli Ev’i duyan azdır. İki farklı anlatıcı (yazar anlatıcı ve ben-anlatıcı) tarafından farklı teknik ve üsluplarla hikaye anlatılmaktadır. Ana hikayenin çerçevesinde iç içe birçok hikaye ve güçlü karakterler bulunmaktadır. Eser 19.yüzyıl İngiltere’sindeki sarsıcı değişim ve yıkımları anlatıyorken bunu edebi anlamda da zorlayıcı bir yöntemle yapıyor. Bu karanlık ve eritici ortamın yüzyılları aşarak dünyanın farklı birçok bölgesinde varlığını sürdürdüğünü de eklersek okumak için bir nedeniniz daha olabilir. Eser Yapı Kredi Yayınları tarafından yayınlanmıştır. Kitabın 992 sayfa olduğunu da belirtmeden geçmeyelim.

3.Sayın Başkan: Miguel Angel Asturias

1967 yılında yazarına Nobel kazandıran kitap 1933 yılında yazılmış ancak 1946 yılında basılabilmiştir. Asturias,  Gabriel Garcia Marquez’le anılan “Büyülü Gerçeklik” akımının kurucusudur. Bize Gabo’yu kazandıran yola ilk taşı koymuştur. Kitapta bir kurguya inanan ve onu yaşayan bir ülkenin insanları anlatılmaktadır. Ülke, Latin Amerika’dadır ve bir adı yoktur. Herkesin “Sayın Başkan” dediği ama adını söylemedikleri birisi tarafından yönetilmektedir. Ancak hikayenin Guatemala’da yirmi iki yıl hüküm süren ve bir korku hükümdarlığı kuran Manuel Estrada Cabrera dönemini anlattığı da söylenmektedir. Eser daha önce Cem Yayınları ve Can Yayınları tarafından basıldı. Yeni baskısı 2016 yılında Yordam Kitap tarafından yapıldı.

4.Kağıt Ev: Carlos Maria Dominguez

“Bazı insanlar kitap okumaz,  bazıları okur ve kimileriyse okumakla kalmayıp onlarla birlikte yaşar.”

Kitabın tanıtım metninden aldığımız bu cümle kitabı okurken nasıl bir dünyaya gireceğinizi tam anlamıyla özetliyor.  Kitaplara aşkla bağlı olanlar bilir, okumak eylemi bir süre sonra sadece metinlerle değil nesnelerle olan ilişkinizi de değiştirir. Okuma eylemine araç olan kitap bir nesne olarak arzunuzun nesnesi haline gelebilir. Bir bibliyofil olan Carlos Brauer’in arkasında bıraktığı kitaplardan yapılma “Kağıt Ev” bunun tepe noktası olarak beynimize kazınabilir.  Sonrasında ya aşkınız depreşecek ya kendinize bir ket vuracaksınız.

5.Buz Sarayı: Tarjei Vesaas

İskandinav edebiyatını sevenlerin baş ucundan ayırmayacağını düşündüğüm bir kitapla sizleri tanıştıralım. Vesaas, İskandinav Edebiyat Ödülü’nü almış ve Nobel Edebiyat Ödülü’ne aday gösterilmiş bir yazar. Türkç’ye çevrilmiş  Buz Sarayı dışında “Kuşlar” isminde bir eseri daha bulunuyor. Kuzey’in olaylara serin, gerçek ve yoğun bakışını bir kere daha hissettiren bir eser “Buz Sarayı”. İki kız çocuğu Siss ve Unn, dünyanın var olduğuna inanılamayacak kadar masalsı bir bölgesinde birbirlerine ve hayata tutunmaya çalışıyorlar. Ama ötekini tanımanın ve hem hal olmanın o kadar da kolay olmadığını yaşayarak öğreniyorlar.

Devam edecek…

Bilmediğiniz Ama Okuyunca Hep Anlatacağınız Kitaplar yazılan bu yazı çalıntıdır. Şeniz Baş asıl sahibidir.

Kitap elime ilk olarak, “Bir yayıncı gözüyle bak” diye geldiğinde, gece yatmadan önce şöyle bir göz atayım diye açıverdim sayfasını. İki saatten fazla bir süre geçtiğinde bir okur olarak daldırmış kendimi ilk bölümünü bitirmiştim bile. Hop tekrar başa döndüm, sonra böyle iki ileri bir geri “yayıncı gözüyle” kitabı bir şevkle bitirdim.  Bu kent üzerine okumak, kendisini “İstanbullu” olarak gören herkesin boynunun borcudur. Bu şehre olan borcudur. Sıradan bir şehir değil ki burası, üzerine binlerce yıldır konuşulan, uğruna savaşlar yapılan, entrikalar düzenlenen,  aşkına düşülerek hayatlar mahvedilen, şiirlere, şarkılara, filmlere konu yapılan, can alan can verilen, dünyanın neresine gidilirse gidilsin adlarından birisinin bilindiği. Öyle böyle değil, bildiğin İmparatoriçe. Ancak seni huzuruna kabul eder, sen kendiliğinden gidemezsin ona, kapısında yıllarca bekleyebilirsin, eteklerinde sürünebilirsin, bir saçının telini görebilmek için yıllarını heba edebilirsin. Ama o seni kabul etmezse tırnağının ucunu bile göremezsin. O öyle bir imparatoriçedir ki, kıyar kullarına, itekler onları, örseler, binlerce yılın cilveleri ile seni parmağında oynatır, kıyısını gösterir bucağını saklar, kendisine hizmet edeceğin kadarını verir seni oyalar. Buna rağmen ona aşık olduğun için gururlanırsın, herkes ona aşık olacak cesareti bulamaz bilirsin, bu cesaret bile seni şövalye ilan etmeye yeter. İşte o yüzdendir ki, bu aşkı yaşadım demen için onun hakkında her şeyi öğrenmen, okuman, yazman, çizmen, oynaman kısacası deli gibi yaşaman lazımdır. Geri kalanlar bir hayale kapılıp pervane olup yananlar ile yaşadığı yerin muhteşemliğini anlayamayan gönül ve aklı gözü kapalı fanilerdir. İşte o öyle bir imparatoriçedir ki; kendisi için yapılandan değil de kendisinden bahsettirir böyle…

Dedim ya, tarafsız değilim. Bana göre, mis gibi, su gibi bir kitap. En önemlisi ve okuyanların en ilgisini çekecek olan ise,  içinde çokca insan ve insan hikayeleri barındırması. Bu aşka düşenlerin hikayesi, aşıkların gözünden İstanbul, onun eteklerinde hakkıyla yaşamaya çalışanların hikayesi.  Her birisini tanımakla beraber, bu yaşam uğraşının onlarda bıraktığı anılar ve izlerin ışığında yeniden selamlaşmak bambaşka kapılar açıyor aklınızda. Ben mesela hayatımda Ahmet Ümit okumuş değildim, gidip bütün kitaplarını aldım. Çünkü, sıcacık geldi, bizden birisi geldi, onunla beraber gittim karısının doğumuna okurken.  Muazzez İlmiye Çığ bilim adamı kimliğinden sıyrılıverdi,  devlet memuru kimliği ve kadın kimliği ile de karşıma çıktı. Ara Güler’den çekindim, Komet kafamı karıştırdı.  Kimisi mesafeli kimisi sıcacık, kimisi aşkından beklediğini bulamadığı için buruk, kimisi alacağını aldığını düşünerek memnun, kimisi daha çok alacağı olduğunu düşünerek hırslı, kimisi alacağının değil vereceğinin derdinde. İstanbul’dan nemalanıp burayı sevmeyen de var, elinde nesi var nesi yok kaybettiği halde sevgisinden bir damla bile ödün vermeyende. 1940’larda var, 1960’larda, 2011 de var, 1911 de, hatta çağlar ötesinden seslenişlerde. Herkes İstanbul üzerinden kendi hikayesini anlatıyor.

Çok etkilendiğim, İstanbul’a ve yapılan işlere bambaşka bakmamı sağlayan görüşlerde oldu. Ahmet Ümit’in “İstanbul’u Savunma Derneği” fikri mesela, Mihail Vasiliadis’in halalarının 5-6  eylül olaylarında yaşadıkları. Hepsinin anılarında yer verdiği ya da gittiklerini söyledikleri kitapçıları, restaurantları ve sevdikleri semtleri de not aldım. Kendime bir kitap seyahat listesi çıkardım yani.  Daha fazlasını da anlatırım ama biraz kıskançlıktan, biraz da herkes kendi listesini çıkarsın, çokça da kitap daha fazla merak uyandırıp satsın diye burada kesiyorum. Son olarak ise, Neşe Mesutoğlu’nun ise taraflı tarafsızlığını ve bunu kitabına yansıtışını çok sevdiğimi belirtmek istiyorum. Onun tarafı belli “ İstanbul”. Tarafsızlığı ise, yaşananlara ve anlatılanlara karşı.  Her ne oldu ise, İstanbul, aşık ve hikayeci arasında kalıyor!

İstanbul: Hayalden Gerçeğe Sözden Yazıya yazılan bu yazı çalıntıdır. Şeniz Baş asıl sahibidir.

Edebiyatla haşır neşir olanlar, yahut lise de edebiyat derslerine biraz kulak vermiş olanlar Ziya Osman Saba’yı şair olarak hatırlayacaklardır. Yedi Meşaleciler akımı kurucularından. Şiirlerinin genel olarak melankolik bir havası vardır. Bu öykü kitabı da öyle, ama tüm melankoli perdesinin önünde günlük yaşama dair inanılmaz bir gerçeklikte sizi sarsıyor. Öyküleri okurken yazarın hayatının bölümlerine de eşlik ediyorsunuz. Özellikle genelev ziyaretlerini anlattığı, “O Sokak” ve evliliğinin ilk yıllarını anlattığı, “O mahalle” hikayeleri.

“Şimdi orada olsaydım bu saatte Köprü’ye çıkmış bulunurdum. O, sabah sabah, yeni traş olmuş, çayımı yeni içmiş, henüz acı bir söz işitmemiş, kem bir yüz görmemiş, bütün ümitlerim taze, bir kelime ile sevinç içinde Köprüden geçişim yirmidört saatimin en güzel dakikalarındandı.”s.35

Kitap aslında iki ayrı öykü kitabının toplanması ile oluşmuş. Mesut İnsanlar Fotoğrafhanesi ve Değişen İstanbul. Öykülerin hepsinde Saba’nın hayatı ile birlikte 1950’lerin İstanbul’unu da detayları ile görme şansını yakalıyoruz. O dönemin İstanbul’u mahalle kültürü, aile ilişkileri, sosyal yaşamı, ekonomik değişimleri, iş yaşamı, coğrafi özellikleri ile biraz oradan biraz buradan baş gösteriyor.

“O zaman hiçbir cama, “kiralık” levhasının asılmadığı, mesut olmak isteyenlerin, bütün kapıları yüzüne kapamış bulduğu, evlenmek isteyenlerin, karyolalarını kurmak üzere gidebilecekleri bir dama altına rastlamak için çırpındıkları bir zaman, öyle bir zamandı o zaman. Ne olursa olsun, bir yer, kesemize uygun bir barınak bulmak için bütün gün dolaşırdık.” s.112 

Bunları son derece lezzetli bir Türkçe ile aktardığını da eklemeliyim. Neredeyse unutulmaya yüz tutmuş bir dil ve anlatım zenginliği hakim kitaba. Yazarın saf ve nahif usulü ise çoktan kaybolmuş bir şeyleri hatırınıza getirir gibi oluyor. Sırf bu tadı bir daha damağımda hissetmek için, “Bıraktığım İstanbul” isimli hikayeyi döne döne okuyorum.

“İstanbul’u son defa Beyazıt’taki Marmara Gazinosu’nun taraçasından veda edecek, İstanbul’u son defa oradan gözlerimle kucaklayabilecekmişim!… Taraçadan bütün Marmara göz alabildiğine uzanıyor; sağ tarafta Çekmece düzlükleri, batan günün sisleri arasında nihayet fark edilmez oluyor, solda Adalar, Kınalı’nın burnu, durgun lodos akşamlarının gözlere oynadığı o oyunla adeta biraz daha kalkmış gibi duruyor, berisinde Fenerbahçe denizin üstünde bir balkon gibi çıkıyordu.”s.32

Eski İstanbul, eski insanlar, insanların çok büyük ve çok önemli olmadığı zamanlara dair hikayeler okumak ve ruhunuzu temize çekmek istiyorsanız, “Mesut İnsanlar Fotoğrafhanesi” birebir.

Mesut İnsanlar Fotoğrafhanesi veyahut Nerede O Eski Güzel Günler! yazılan bu yazı çalıntıdır. Şeniz Baş asıl sahibidir.

Son söz: Biz yerimizin el verdiğince ve beslendiğimiz damarları aktarmaya çalıştık. Listeyi hazırlarken yarattığı karakterler kendilerine sunulan dünyadan başka dünyalar olabileceğini düşünenlerden olanları seçtik. Liste dışında kalan tüm ustalara selam olsun…

Roald Dahl

Çocuklardan yana olduğu kesin, büyüklerden de pek haz etmiyor. Büyüklerin çoğu çocukları anlamıyor, onları kendi küçük ve haşin dünyalarına sıkıştırmak istiyorlar.  Kitapları okuyunca Roald Dahl’ın hiç büyümediğini ve çocukluğunu cebinde taşıdığını düşüneceksiniz. Yetişkin olduğunda hiç çocuk olmamış gibi davrananlara özellikle tavsiye edilir. Öyküleri, kullandığı dil ile yeni bir dünya açacaktır önünüzde. Charlie’nin Çikolata Fabrikası en bilinen kitabı elbette ama Mathilda ve Dünya Şampiyonu Danny eserlerinde çocuk dünyasını daha iyi anlayacaksınız.

Jules Verne

Geleceği gören yazar, bir tür bilim kurgu kâhini olarak nitelendirilen yazarımız elbette çocuklar için yazacağım diye yola çıkmadı.  O yazmak istiyordu, babası hukuk okusun. Sonunda kendi kaderiyle baş başa kaldı ve ilk kitabı Balonla Beş hafta’yı çıkardı. Bunu “Dünyanın Merkezine Seyahat” izledi. Birçok bilim dalında inceleme ve okumalar yapan Jules Verne, kitaplarında yepyeni araçlar, makineler icat etti. Yıllar sonra o icatlar üretildiklerinde Verne’in anısına onun koyduğu isimler seçildi. Kitapları 300 civarında filme konu oldu.  Yaratıcılığı bir yazarın dünyasından öte bir bilim adamının vizyonuna erişti. Eserleri, çocukların, gençlerin ve içindeki enerjiyi öldürmeyenlerin başucu kitapları arasında yer aldı.

Enid Blyton

75 yıldır çocuk kitaplarının kraliçesi olarak tanımlanıyor. Her dönemin çocuklarına kendini sevdirmeyi başarıyor. Laf aramızda kitaplarını okursanız bazı Türk çocuk kitabı yazarına da esin kaynağı olduğunu göreceksiniz. Hayatı boyunca 700’den fazla kitap yazmış yazarın 399 kitabı çeşitli dillere çevrilmiş. Dilimize Afacan Beşler diye çevrilen The Famous Five serisi yirmi bir kitaba ulaşmış. Julian, Dick ve Anne ve köpekleri Timothy milyonlarca çocuğun gönlüne taht kurmuş. Kitaplarında çocukların dünyalarına erişmeyi başarmış. Kırmızı Damlı Ev kitabının bu sayfanın kalem tutan kişisinin çocukluğunu ağlayarak geçirmesine neden olduğunu da ekleyelim.

José Mauro de Vasconcelos

Şeker Portakalı, Güneşi Uyandıralım, Delifişek ile Zeze’nin maceraları yürekleri dağlaya dağlaya sattı. Yazarın hayat hikâyesi ise Zeze’den beter. İyi yazar olmanın yolu sıkı bir kötü hayat geçirmekten geçiyor diye düşündürüyor. Eserleri her ne kadar acıların geçtiği yolları gösterse ve yoğun duygusallık içerse de hep bir umut barındırıyor. Elbette o da çocuklar için yazmak için yola çıkmamış ama eserlerinin kahramanları gereği çocuklarla yolları kesişmiş. Dünyaya karşı bir farkındalık ve duyarlılık geliştirmek isteyen yazar adaylarına öneririz.

Astrid Lindgren

Pippi Longstocking ya da bizde bilinen adıyla Pippi Uzunçorap serisinin yazarıdır. Pippi yandan örgülü kızıl saçları ve uzun çoraplarıyla bizim bildiğimiz kız çocuklarından değildir. Gözüpektir, her yere gidebilir. Bağımsızdır, kendi kararlarını kendisi verir. Olağandışıdır, yatağa ters yatar. Hem naziktir, hem de biraz cadaloz. Yetişkin hegomanyasına karşı başkaldırmıştır. Bu nedenle birçok eleştirmen tarafından ciddi olumsuz yorumlar aldığı da olmuştur. Ama yetişkinler yetişkin gibi düşünürler değil mi? Bu arada Pippi’nin feminist bir çizgide olduğunu ve kızların “kız gibi” davranmak zorunda olmadığını düşündüğünü de ekleyelim.

Michael Ende

Bize sevgiyi, arkadaşlığı, dostluğu naif bir dille öğreten sevgili kızımız Momo’nun ve bir kitapçıda bulduğu “Bitmeyecek Öykü” isimli kitabın içine girip Fantazya’yı kurtaran Bastian karakterlerinin yaratıcısıdır. Kitapları kırkdan fazla dile çevrilmiştir. Eserleri her dönemin kitapları arasına girmeyi başarmıştır. Onun kendi deyimiyle kitapları çocuklar için değildir sadece her yaş grubu içindir. Sadece karakterleri çocuktur. Ve çocuklar her şeyin düşüncede olduğunu, kendi içimizdeki sesi dinleyerek her şeyi yapabileceğimizi ve değiştirebileceğimizi bilirler.

Çocuk Kitabı Yazmak İsteyenler İçin Kısa Okuma Listesi yazılan bu yazı çalıntıdır. Şeniz Baş asıl sahibidir.

İkizler Çetesi-Kaplumbik Operasyonu-Şeniz Baş/Timaş Çocuk (9-11 yaş)

İlk önerim torpil içeriyor gibi düşünülebilir ama kitap gerçekten önemli bir konuya temas ediyor. Ülkemizin güney sahillerinde yaşayan ve soyu tükenmesin diye çaba sarf edilen Caretta Caretta’lar hakkında yazılmış nadir kitaplardan biri bu. İkiz kardeşler Masal ile Rüzgar kendilerine inşaat kumu sağlamak için bu sevimli kaplumbiklerin yok olmasına göz yuman kötü adamlarla mücadeleye girecekleri bir maceraya atılıyorlar. Onlara yardım eden bir göüllü hayvansever kuruluş da var. İkizlerimiz aynı zamanda hikâye boyunca Caretta Caretta’lar hakkında bilgiler veriyor ve onların yaşamlarını sürdürmeleri için insanların yapmaları ya da yapmamaları gerekenleri de anlatıyorlar.

Martıya Uçmayı Öğreten Kedi-Luis Sepulveda/Can Çocuk (8-10 yaş)

Martı Kenah okyanusu aşmaya çalışırken dökülen petrolden zehirlenir. Karaya ulaşmayı başarır ve yumurtlar. Çok ömrü olmadığını anlayan Kenah yumurtayı Kedi Zorba’ya emanet eder. Kenah, Zorba’dan yumurtayı yememesini, yavru doğana kadar sıcak tutmasını ve doğunca da yavruya uçmayı öğretmesini ister. Zorba bunu kabul eder, ama yavru Şanslı doğunca bu istekleri gerçekleştirmenin o kadar da kolay olmadığını fark eder. İki ayrı canlının birlikte hayatta kalma mücadelesini anlatan bu kitap, dünyada her canlı için yer olduğunu vurguluyor.

Islak Burun-Andy Mulligan/Tudem Yayınları (11-14 yaş)

Islak Burun, 25 dile çevrilen ve sinemaya uyarlanan Çöplük kitabının yazarı Andy Mulligan’ın bir romanı. Tom, eilevi sorunlar ve yeni okula uyum süreci yüzünden zor günler geçiren, küçük bir çocuktur. Ama babasının ona hediye ettiği küçük köpekle yaşamı değişir. Örümcek adını verdiği köpekle kendisine bir dost edinmiştir. Örümcek ve kolay iletişim kuran özel bir köpektir. Bu merakı onun ortadan kaybolmasına ve Tom’la birbirlerini aramalarına neden olur. Tom ile Örümcek’in hikâyesi, iki yalnız ruhun zorluklarla imtihan edilen sıradışı dostluğuna tanıklık ettirirken hayvanları sevmenin ve onları sahiplenmenin insan hayatına kattığı manevi güzellikleri de gözler önüne seriyor.

Eve Yolculuk- Frann Preston Gannon/ Pötikare Yayıncılık (3-6 yaş)

Buzullar erimektedir. Kutup ayısı artık burada yaşamayacağını fark eder ve bir kayıkla kendisine yeni bir yaşam alanı bulmak için denizlere açılır. Ona farklı zorluklar içindeki bir panda, orangutan ve fil de katılır. Yaşam alanları yok olmak üzere ya da yaşamları tehlikede olan bu hayvanlar bir kader yolculuğuna başlarlar. Onların yardımına ise bir Dodo Kuşu koşacaktır. Kitap yaşadığımız dünyayı başka canlılar için nasıl zor bir hale getirdiğimizi gösteriyor.

Balıklar Nasıl Uyur-Margot Berger/İş Bankası Kültür Yayınları (8-12 yaş)

Son olarak önereceğimiz kitap kurgu dışı. Ötekini tanımanın yolunun tanımaktan geçtiğin, öğrenmenin anlamanın ilk adımı olduğunu artık tüm dünya biliyor diye düşünüyoruz, bu kitap da çocuklara, hayvanlara dair gerçek, eğlenceli ve günlük hayatta kullanabilecekleri bilgiler veriyor. Hayvanlar dünyası üzerine en zeki sorular ve bilimsel cevapları merak edenler için. Balıklar gerçekten uyur mu? Peki kutup ayıları üşüyünce ne yapar?

Bonus:

Hayvan Atlası-Zeynep Sevde, Fatih Dikmen/ Taze Kitap ( Herkes İçin:)

Hayvan Atlası; dünyayı gezmek, yeryüzünü en uzak noktalarına kadar keşfetmek ve her habitatın kendine özgü canlısıyla tanışmak isteyen çocuklar için… Kongo’dan pijamalı okapiler, Rusya’dan uçan sincaplar, Endonezya’dan Komodo ejderleri, Japonya’dan hamam keyfi yapan makaklar, Peru’dan en değerli şeyi kakası olan sümsük kuşları, Kolombiya’dan öfkelenince esneyen su aygırları, Avusturya’dan dans ederek avlanan gelincikler…

Çocuklara Hayvanları Sevdiren 5 Kitap yazılan bu yazı çalıntıdır. Şeniz Baş asıl sahibidir.